Vallei van de Poekebeek

Samen werk maken van natuur- en landschapsherstel

De Poekebeek is op de grens van Aalter en Ruiselede nog een mooie kronkelende beek. Ook de vallei is veelal nog waardevol, ook al neemt de intensiteit van het landgebruik ook hier meer en meer toe. Natuurpunt nam de voorbije jaren heel wat initiatieven om de natuur- en landschapswaarden te herstellen. Hiervoor wordt samengewerkt met vele partners. In dit artikel proberen we een kort overzicht te geven.

Kenmerken van het gebied

In 2008 kocht Natuurpunt enkele bosjes en graslanden (in totaal 4,62 ha) aan in de vallei van de Poekebeek. De percelen palen nagenoeg allemaal aan de sterk kronkelende Poekebeek en zijn net opwaarts van het kasteeldomein van Poeke gelegen. Het zijn typische beekdalgraslanden en –bosjes die zeer regelmatig overstromen. Ook op de linkeroever kon Natuurpunt Aalter een paar jaar terug al een graslandperceel (0,43ha) verwerven.

Bekijk onze percelen op dit kaartje.

In het verleden werden al deze percelen vrij intensief uitgebaat. In de bosjes was er populierenteelt. De graslanden werden intensief begraasd. Natuurpunt opteert voor een meer natuurlijke ontwikkeling van het gebied waarbij natuur- en landschapsherstel centraal staan.  

Herstel van de bossen

In totaal werden 3,92 ha bosjes verworven. Kort voor de aankoop door Natuurpunt werden de populierenbosjes gekapt. Het grootste deel werd door de eigenaar heraanplant met populier. Al vrij snel werd een goede bosontwikkeling op deze percelen vastgesteld. Naast de aangeplante populieren vestigen zich spontaan ook heel wat typische boomsoorten voor dergelijk valleigebied zoals wilgen, gewone es en zwarte els. Op deze percelen opteert Natuurpunt voor een verdere spontane ontwikkeling van de bosjes. Na een 10-tal zal de bosontwikkeling geëvalueerd worden. Mogelijks opteren we er dan voor om de populieren te kappen om zo meer ruimte te laten voor inheemse boomsoorten.

Een beperkt deel werd niet heraanplant. Ook voor deze percelen dachten in eerste instantie aan spontane bosontwikkeling. Al snel bleek dit echter geen goede optie te zijn. Mede als gevolg van de bodemverstoring als gevolg van de kapping van de populieren ontwikkelde zich massaal akkerdistel. Voor een aantal natuurwaarden (bijvoorbeeld voor heel wat vlindersoorten) is dit geen probleem, maar boomsoorten kregen geen kans om zich te vestigen tussen de dichte distelbegroeiing in. Ook voor landbouwers in de nabije omgeving waren de distels een doorn in het oog. Natuurpunt besliste dan ook snel om te opteren voor een heraanplant en jaarlijkse maaibeurt van de distels. In de winter van 2010-2011 werden op dit perceel ruim 2.000 boompjes gepland. We planten onder meer een bosrand met streekeigen soorten zoals sleedoorn, gelderse roos, meidoorn, hazelaar, gewone es en zwarte els aan. In november 2011 werd de uitval aangevuld. Deze keer werd ook fladderiep en grauwe abeel toegevoegd.

Inrichting van de graslanden

Voor de graslanden werden overeenkomsten afgesloten met 2 lokale landbouwers. De afspraak is dat de landbouwers de percelen maaien vanaf 15 juni. In de zomer kunnen de percelen begraasd worden. Pesticiden en meststoffen worden achterwege gelaten. Dit beheer zorgt voor een verschraling. Soorten typisch voor voedselrijke omstandigheden maken hierbij stilaan plaats voor meer minder algemene soorten zoals pinksterbloem en scherpe boterbloem. Recent ontdekten we ook pijptorkruid (zie foto).

Om de natuur- en landschapswaarden verder te versterken werden tijdens de dag van de natuur op 19 november 2011 een brede houtkant  met onder meer sleedoorn, meidoorn, hazelaar, gewone vogelkers, zomereik, gewone es en zwarte els  aangeplant. Daarnaast werd langs de Poekebeek een bomenrij van gewone es gerealiseerd.

Beide moeten zorgen voor een betere bosverbinding tussen het kasteeldomein van Poeke en de bosjes van natuurpunt. Op het perceel op de rechteroever werden in 2009 een 20-tal knotwilgen aangeplant.

Dit is niet alles. In 2013 werden 2 poelen gegraven. Op die manier zorgen we voor meer kansen voor amfibieën en libellen.

 

 

 

Autochtoon plantmateriaal

Bij de aanplantingen opteerden we maximaal voor autochtoon plantmateriaal. Door de samenwerking met het regionaal landschap Houtland was dit mogelijk. Autochtoon betekent dat de jonge boompjes nakomelingen zijn van planten die zich sinds hun spontane vestiging na de laatste ijstijd altijd natuurlijk hebben verjongd, of die kunstmatig vermeerderd werden met strikt lokaal materiaal. Autochtone planten kunnen beter aangepast zijn aan ziektes, uitzonderlijke vorstperiodes, interacties met andere organismen, … dan niet-autochtone. Ze hebben zich immers gedurende vele eeuwen aangepast aan de lokale groeiomstandigheden. Deze aanpassingen zijn opgeslagen in het genetisch materiaal van de planten en zijn daarom overerfbaar. Maar vele autochtone bomen en struiken worden bedreigd door ontbossing,   bosfragmentering, intensief bosgebruik en het verdwijnen van kleine landschapselementen. Voor heel wat soorten blijft er nog maar hier en daar een restpopulatie over in Vlaanderen. Door te opteren voor specifiek gekweekt autochtoon plantmateriaal zorgen we met andere woorden voor beter aangepast plantmateriaal en tevens voor een verder behoud en uitbreiding van autochtoon plantmateriaal.

Erkenning als natuurreservaat?

Natuurpunt heeft in 2009 een beheerplan voor het gebied opgemaakt. De Milieu- en Natuurraad Vlaanderen adviseerde op 17 december 2009 reeds om het gebied te erkennen als natuurgebied. Natuurpunt hoopt dat Minister Schauvliege hier werk van zal maken. Deze erkenning is voor Natuurpunt belangrijk. Pas na erkenning krijgt Natuurpunt financiële steun van de Vlaamse overheid voor het beheer van de percelen.

Ook het publiek kan genieten

De percelen zijn goed bereikbaar langs de trage weg die door de Natuurpunt de Torenvalk en Natuurpunt i.s.m. onder meer de gemeente Ruiselede hersteld werd (zie ook wandelgids “Bewegen langs Trage Wegen” van Natuurpunt Torenvalk). Ook het Boterstraatje, de trage weg die op de rand van het kasteeldomein van Poeke ligt, zijn de percelen goed waarneembaar. Voorlopig is het niet de bedoeling om bijkomende wandelwegen te realiseren. Het is belangrijk dat we voldoende rust in de percelen behouden.

Samenwerking is belangrijk

Het herstel van natuur en landschap in de vallei van de Poekebeek is alleen maar mogelijk dankzij samenwerking met vele partners. De lokale landbouwers zorgen voor het beheer van de graslanden. Het regionaal landschap Houtland zorgde voor de bomen voor aanplant van het bos, de houtkant en de bomenrij. Jongeren van JNM Poekebeek en KSA-VKSJ Aalter hielpen bij de aanplant. Ook de aanleg van de poelen zal in samenwerking met het regionaal landschap Houtland uitgevoerd worden. Natuurlijk konden we ook steeds rekenen op steun van heel wat vrijwilligers van Natuurpunt Torenvalk en Natuurpunt Aalter.

Ook jouw steun is nodig

Het is duidelijk dat de aankoop en het beheer van het gebied heel wat middelen vergt. Gelukkig voorziet de Vlaamse overheid subsidie voor de aankoop van natuurgebieden. Dit neemt niet weg dat we als lokale natuurvereniging moeten instaan voor de restfinanciering. Je steun hiervoor is meer dan welkom. Je kan dit project steunen door overschrijving op 293-0212075-88 op naam van Natuurpunt vzw, Coxiestraat 11  2800 Mechelen, met vermelding “projectnummer 6671 - Poekebeekvallei”. Giften van meer dan 40€ zijn fiscaal aftrekbaar.